تبلیغات
سرزمین اهورایی - خط میخی چگونه رمز گشایی شد ...

 
پرسمان
دیدگاه شما نسبت به عملکرد این تارنما چیست؟





جستجوگر تارنما
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
آمار تارنما
تمام نوشتارها : عدد
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
بازدید این ماه : نفر
كل بازدیدها : نفر
آخرین بازدید :

PageRank Checking Icon

خط میخی فارسی باستان پس از انقراض دولت هخامنشی از رواج افتاد و خواندن آن فراموش شد ؛ تا اینكه ، اخبار و گزارش هایی كه جهانگردان و سیاحان اروپایی از اوایل قرن هفدهم میلادی به این سوی ، به هنگام سیر و سیاحت در شرق و بازدید از ویرانه های تخت جمشید ، فراهم كرده بودند ، توجه دانشمندان اروپایی را به آن جلب نمود . در قرن هجدهم میلادی ،چندین كتیبه به خط میخی فارسی باستان در اروپا منتشر شد ، از آن جمله است رونوشت كامل یكی از كتیبههای داریوش در تخت جمشید ( DPC ) كه ، شاردن Chardin جهانگرد معروف فرانسوی ، در سال 1711 ، آن  را منتشر كرد ؛ همچنین كتیبه ای از خشایارشا بر روی گلدانی از سنگ مرمر كه كنت كایلوس Count Caylus ، در سال 1762 ، گزارشی درباره آن به محافل علمی آن روزگار ارائه نمود ...

در سال 1765 ، كارستن نیبور Carsten Niebuhr رونوشتهای دقیقتری از كتیبه سه زبانی تخت جمشید تهیه كرد و پس از بازگشت از شیراز ، در سال 1778 ، به انتشار آن پرداخت . نیبور از بررسی این اسناد به خوبی دریافت كه ، كتیبه ها از چپ به راست و به سه گونه نظام خطی كاملا متفاوت از هم نوشته شده اند . چند صباحی بعد ؛ در سال 1798 م ؛ اولاف گرهارد تیخسن Olav Gerhard Tychsen پی برد كه این سه نظام خطی متفاوت در كتیبه ها ، در حقیقت ، مبین سه زبان مختلف هستند و نشانه میخ مانند موربی كه در ساده ترین نوع این سه شیوه كتابت به طور منظم پس از چند علامت تكرار می شود ، ظاهرا نشانه مقسم كلمات بوده است . اما او ، به اشتباه ، این كتیبه ها را متعلق به دوره اشكانیان دانست . در سال 1802 م ؛ فردریش مونتر Friedrich Munter مستقل از تیخسن ، علامت واژه جداكن را در این كتیبه ها تشخیص داد و تصور كرد كه ، گروهی از نشانه هایی كه در این سنگ نبشتهها بیشتر از نشانه های دیگر تكرار می شود ، احتمالا بر مفهوم « شاه » و « شاه شاهان » دلالت  می كند . او از روی برخی از قراین احتمال داد كه كتیبهها متعلق به دوره هخامنشی هستند . علیرغم مساعی مستمر این دانشمندان و چند تن دیگر ، هنوز پیشرفت واقعی در گشودن رموز خط میخی فارسی باستان حاصل نشده بود ، تا اینكه گئورگ فردریش گروتفند Georg Friedrich Grotefend آلمانی ، در سال 1802 ، به این كار همت گماشت .

گروتفند كار خود را با تطبیق و مقابله دو كتیبه از تخت جمشید ( كتیبه های DPA و XPE ) شروع كرد و دیری نگذشت كه به موفقیتی چشمگیر دست یافت . او نیز ، تصور كرد كه  كتیبه ها به سه شیوه خطی متفاوت نوشته شده اند ، میخ مورب در آنها علامت یا نشانه واژه جداكن است ؛ كتیبه ها به پادشاهان هخامنشی تعلق دارند و اساسا حاوی اسامی و القاب این پادشاهان اند ، و زبان ساده ترین نوع این نبشته ها – كه در اصل به فارسی باستان بود -  شبیه و همانند زبان اوستایی است . او همچنین ، احتمال داد كه القاب و عناوین پادشاهان هخامنشی مشابه القاب پادشاهان ساسانی است و القاب  پادشاهان اخیر در ا« زمان  ، توسط سیلوستر دوساسی Silvestre de sacy به این صورت معلوم شده بود : « X شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه ایران و انیران ، پسر Y شاه بزرگ »

پیش از ذكر  جزئیات مربوط به نحوه كار گروتفند ، برای سهولت مقایسه ، آوانوشت دو كتیبه ای كه اساس كار او در رمز گشایی خط میخی فارسی باستان بود ، در ذیل ارائه می شود :

كتیبه خشایارشا XPa

كتیبه داریوش DPa

xsayArsA

DArayavauS

xSAya"iya  vazarka

xSAya"iya  vazarka

xSAya"iya   xSAya"iyAnAm

xSAya"iya   xSAya"iyAnAm

DArayavauS  xSAya"iyahyA

viStAspahyA

Puca   HaxAmaniSiya

Puca   HaxAmaniSiya

( haya imAm tacaram akuanuS )

گروتفند به روشنی دریافت كه در این دو كتیبه گروهی از نمادها عینا تكرار می شود و گروهی دیگر با هم تفاوت دارد . بنابراین ؛ نتیجه گرفت كه كتیبه ها متعلق به دو پادشاه هستند ؛ گروهی از نشانه هایی كهعینا یا با جزئی اختلاف تكرار می شود ، معرف كلمه « شاه » است و گروهی كه با هم تفاوت دارد ، بر اسامی این دو شاه دلالت می كند . بر پایه این استدلال و نیز ، بر اساس الگوی یاد شده كتیبههای ساسانی ، او از این دو نبشته ، كتیبه دوم ، یعنی كتیبه خشایارشا را ، موقتا ، به صورت زیر ترجمه كرد :

« X شاه بزرگ ، شاه شاهان ، Y شاه را پسر ، هخامنشی »

ترجمه « Y شاه را پسر » بر اساس این تصور بود كه واژه Y در سنگ نوشته اول ، نخستین كلمه ای بود كه كتیبه با آن شروع می شد و به نظر می رسید نام پادشاهی باشد كه كتیبه به نام او نوشته شده است ، اما همین نام در كتیبه دوم در جایگاهی پس از عنوان « شاه شاهان » با یك لاحقه اضافی به كار رفته بود . به همین دلیل ، او تصور كرد كه این واژه از طریق همین لاحقه اضافی با واژه بعدی ، كه مفهوم « پسر » داشت ، ارتباط یافته است . علاوه بر این ، گروتفند متوجه شد نامی كه كتیبه اول با آن آغاز می شود ، در كتیبه دوم در جایگاه نام پدر  « X شاه  » قرار گرفته است . از سوی دیگر ، در كتیبه دوم پس از نام پدر كلمه شاه به كار رفته ، در حالی كه در كتیبه اول پس از نام پدر ، این كلمه استعمال نشده بود . از این امر او نتیجه گرفت كه ، این دو كتیبه متعلق به پدر و پسری است كه هر دو شاه بودند ، اما پدربزرگ پسر ، شاه نبود . بنابراین ، او در فهرست شاهان هخامنشی كه از روی منابع یونانی به دست آمده بود ، به دنبال نام پدر و پسری گشت كه دارای مشخصات فوق باشند . در میان پادشاهان هخامنشی ، نام كوروش و كمبوجیه از یك سو ، و نام داریوش  و خشایارشا از دیگر سو ، می توانست مشمول این احتمال باشد . از این اسامی ، گروتفند نام كوروش و كمبوجیه را كنار گذاشت ؛ چون تصور می كرد این دو نام باید با حروف یكسانی شروع شوند ، در حالی كه اسامی مذكور در كتیبه ها با دو حرف مختلف شروع شده ودند . البته ، در اینجا یك تصادف محض به یاری او شتافت ؛ چون نام كوروش و كمبوجیه در خط فارسی باستان بنا به پاره ای از دلایل كتابتی با دو حرف مختلف شروع می شوند . به هر حال ، مجموع این دلایل گروتفند را به این عقیده رهنمون گشت كه نویسنده كتیبه دوم باید خشایارشا باشد و نویسنده كتیبه اول پدرش ، داریوش ، كه پدر او گشتاسب ( ویشتاسپ ) عنوان شاه نداشت . مرحله بعدی ، تعیین ارزش آوایی این علایم به عبارت دیگر تلفظ پارسی باستان این اسامی بود . در این مورد ، گروتفند به صورت این اسامی در متون متاخر ایرانی توجه كرد و ارزش آوایی كلمات مورد بحث را به صورت زیر مشخص نمود :

گونه صحیح اسامی در كتیبه ها

تلفظ پیش نهادی گروتفند

V - i - s - T - a - S p

g-o-sch-t-a-s-p

D - A - R - Y - V - U - s

d-a-r-h-e-u-sch

X - s - Y - A - R - S - A

Kh-sch-h-a-r-sch-a

بدین ترتیب ، گروتفند توانست ارزش آوایی 15 نشانه از حروف خط میخی فارسی باستان را معین كند . البته ، بعدها ، معلوم شد كه از این 15 حرف ، فقط ارزش آوایی 10 حرف صحیح بوده است . علاوه بر سه نام یاد شده ، لغات « بزرگ » و « شاه » تنها كلماتی بودند كه گرتفند به درستی آنها را  تشخیص داد و بعدها ، در سال 1815 ، نام كوروش را در كتیبه مرغاب CMA شناسایی كرد .

پس از تلاش های گروتفند ، به دنبال یك وقفه نسبتا طولانی ، در امر رمز گشایی ، خط میخی فارسی باستان  ، دانشمندان دگرباره ، به این كار اهتمام ورزیدند . در سال 1826 م ؛ راسموس راسك R. Rask دانماركی در عبارت « شاه شاهان » لاحقه اضافی جمع را شناسایی كرد . در سال 1836 م ؛ اوژن بورنوف O. Burnouf اوستا شناس فرانسوی توانست ارزش آوایی تعداد زیادی از حروف فارسی باستان را در یكی از كتیبه ها مشخص كند . او در سال 1839 ، پی برد كه تعدادی از صامت های متصل به مصوت a را شناسایی كرد . او در سال 1839 ، پی برد كه تعدادی از صامت ها فقط پیش از مصوت i و تعدادی دیگر پیش از مصوت u به كار می روند ؛

در سال 1846 ، راولینسون H. Rawlinson و هینكس Hinks ؛ در سال 1847 ، اوپرت Oppert هر یك مستقل از دیگری دریافتند كه این صامتها هر كدام  یك مصوت i یا u به همراه دارند .

اوپرت همچنین ، ساخت آواگروه های  ai و au را در كتیبه های فارسی باستان روشن كرد و ، یادآوری نمود كه صامت های غنه m و n در خط فارسی باستان پیش از واج های انسدادی به كتابت در نمی آیند . بدین تریتیب ، رمز خواندن خط میخی فارسی باستان گشوده شد و نهایتا ، راه برای خواندن خطوط میخی دیگر و به تبع آن دستیابی به ادبیات غنی بین النهرین هموار گشت .




برچسب ها: خط میخی،
تعداد بازدید:
1389/02/14 | نگارنده: آراد | این نوشته را به اشتراک بگذارید

How can you get taller in a week?
1396/05/14 11:42
Hey There. I found your blog using msn. That is a very smartly written article.

I will make sure to bookmark it and return to read extra of
your helpful info. Thank you for the post. I'll certainly
comeback.
http://gustyunderdog1887.jimdo.com
1396/05/10 03:09
I always used to study paragraph in news papers but now as I am a user of internet so from now I am using net for articles
or reviews, thanks to web.
BHW
1396/01/28 01:20
Hey there! Quick question that's completely off topic. Do
you know how to make your site mobile friendly?
My web site looks weird when viewing from my iphone.
I'm trying to find a template or plugin that might be able
to resolve this problem. If you have any recommendations,
please share. Thanks!
manicure
1396/01/20 20:12
Remarkable! Its truly amazing paragraph, I have got much clear idea concerning
from this post.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره تارنما

به نام ایزد پاك
این تارنما یكی ازهزاران تارنماهایی است كه در راه زنده كردن فرهنگ و تمدن با شكوه ایران و ایرانی گام برمیدارد.فرهنگ و تمدنی كه امروزه دیگر از آن هیچ نام و نشانی باقی نمانده و حتی خود ما هم آنرا به تاریخ سپرده ایم.
امید است که شما دوستان گرامی با بیان دیدگاه های سازنده خود مرا در بهبود هرچه بیشتر این تارنما یاری کنید.

( با سپاس )
از ما پشتیبانی کنید